HET POOLSE LEVEN 37 (IN OORLOGSTIJD)

 

                                                                             

                                                                         

                                                 

                                                 WĘGROM

                                                                         Stoimy na granicy

                                                                         wyciągamy ręce

                                                                         i wielki sznur z powietrza

                                                                         wiążemy bracia dla was

                                                                         z krzyku załamanego

                                                                         z zaciśniętych pięści

                                                                         odlewa się dzwon i serce

                                                                         milczące na trwogę

                                                                         proszą ranne kamienie

                                                                         prosi woda zabita

                                                                        stoimy na granicy

                                                                        stoimy na granicy

                                                                        stoimy na granicy

                                                                        nazywanej rozsądkiem

                                                                        i w pożar się patrzymy

                                                                        i śmierć podziwiamy

                                                                                                      Zbigniew Herbert

                                                                                                                  1956 

                                                                     VOOR HONGAREN

                                                                     We staan op de grens

                                                                     strekken onze handen uit

                                                                     en knopen een groot touw van lucht

                                                                     voor jullie, broeders 

                                                                     Van een gebroken schreeuw

                                                                     van gebalde vuisten

                                                                     wordt een bel en een hart gegoten

                                                                     stil van vrees

                                                                     Gewonde stenen smeken

                                                                     gedood water smeekt

                                                                     we staan op de grens

                                                                     we staan op de grens

                                                                     We staan op de grens

                                                                     genaamd gezond verstand

                                                                     en we kijken naar het vuur

                                                                     en bewonderen de dood.

                                                                                                     Zbigniew Herbert

                                                                                                     1956 (eigen vertaling)

OORLOG

Toen ik jong was zaten we (mijn ouders, mijn broer en ik) tegen de avond steevast aan onze oranje formica keukentafel het avondeten te verorberen. Toentertijd begonnen we met gebed, wat in mijn ogen vaak veel te lang duurde, want het eten stond reeds op tafel en werd zienderogen kouder en kouder. Als het geprevel eindelijk was opgehouden, dan konden we ten aanval trekken, wat inhield dat ik moest wachten tot er opgeschept werd. Als het "prakkie" dan eindelijk op mijn bord was gearriveerd, moest ik alles opeten tot de laatste korrel. Normaal gesproken was dat geen probleem. Ik was geen moeilijke eter. Maar als er kapucijners, peen en uien , krootjes of knolletjes op het menu stond, dan zonk de moed mij in de schoenen. Want ik wist vantevoren dat het opeten van het gerecht met die inhoud mij duur zou komen te staan. Bij het opscheppen trok ik pardoes snel mijn bord weg waardoor soms iets op tafel viel, maar dat was beter dan op mijn bord want alles dat op mijn bord lag moest opgegeten worden. En dat lukte niet altijd. Soms zat ik met lange tanden te eten en dan wist ik dat er een moment kwam dat iets er echt niet meer in kon. In het slechtste geval moest ik kokhalzen en dan wist ik dat de volgende tekst niet ver weg meer zou zijn : "Je hebt de oorlog niet meegemaakt, want dan had je het wel opgegeten" . Aan mijn gezicht konden mijn ouders vast zien dat ik dacht van " joh, hou nou toch eens op over die oorlog, het interesseert mij ook eigenlijk niets, want nu op dit moment zit ik hier op de kruk en kan dit echt niet tot de laatste knol of kapucijner naar binnen werken.." Meestal moest ik naar mijn kamer (voor straf) en werd het prakkie bewaard (jawel), maar ik wist dat ik er sowieso niet meer van zou gaan eten. Vastberaden draaide ik mijn hoofd weg als het een dag of wat later weer voor mijn neus stond. Uiteindelijk hebben mijn ouders die strijd opgegeven en bleek het gewoon goed te werken als zij ergens enthousiast over waren, want dan werd ik dat uiteindelijk ook. Een ander voorbeeld waarbij het woord oorlog weer voorbij kwam had te maken met ander eten, nl. brood. Mijn moeder had de ingeslepen gewoonte om te zeggen : "Het oude brood moet eerst op, daarna mag je aan het verse beginnen". Ik riposteerde dat je dan tot het einde van je leven nooit vers brood zou eten en daar leek het geregeld op als ik het geurende verse brood uit de broodtrommel rook en we zelf met oude "kapjes"  op ons bord zaten. Toen ik het huis uitging nam ik mij voor die dingen anders te doen: de hierboven genoemde recepten kwamen niet meer op tafel en brood werd vers gekocht of zelf gebakken en terstond opgegeten, waarbij overgebleven brood naar de geiten of schapen op de Middeldijk in Barendrecht werd gebracht, en nu naar de kippen van Jadzia.

Ooit vroeg ik aan mijn moeder: Wat is nou eigenlijk oorlog? Een logische vraag voor een bijna puber, maar die werd steevast weggewoven of afgedaan met "wees blij dat het geen oorlog is en dat zal ook niet meer gebeuren". Mijn moeder was in het centrum van Rotterdam tijdens het bombardement op Rotterdam en mijn vader zag alles gebeuren vanuit Hillegersberg. Dat vertelden ze wel en ook dat de capitulatie van Nederland in mei 1940 in een basisschool te Rijsoord is getekend.  

Van het geld van mijn eerste krantenwijk kocht ik een stereo-installatie, maar ook kocht ik oorlogsboeken bij de toenmalige Barendrechtse boekhandel Berkman of bij De Slegte, gewoon omdat ik er meer over wilde weten. Later heb ik boekenplanken vol met die boeken naar de kringloop gebracht. 

Een achterbuurman van ons was helemaal idolaat van de oorlog en met name van wapentuig. Ooit mocht ik een aantal keren met hem mee naar een schietterrein in het Mastbos te Breda. Daar heb ik als jongetje voor het eerst met scherp geschoten, tussen de heren die zich voelden als cowboys. "Hoogtepunt" was op een keer het schieten met een oud kanon. Ik kreeg speciale gehoorbescherming op en weet nog precies de steekvlam, de zware dreun en het achteruit schieten van hele gevaarte. Het afgevuurde projectiel eindigde rokend in een zandheuvel. Zo moet oorlog zijn, dacht ik toen nog: explosies, rook, kruitdampen, soldaten (mannen) die roken en een in mijn ogen gewelddagige retoriek die van alle kanten rook naar propaganda en dronken mannenpraat. 

Na mijn studie aan de Pabo moest ik mijn militaire dienstplicht vervullen als eerstgeborene. Mijn afgeronde studie gaf recht op een leiding gevende functie, maar tijdens een gesprek met een majoor gaf ik al snel aan dat als er oorlog zou komen met 'de Russen' ik zeker niet op mijn familie uit Polen zou gaan schieten. Ik vertelde hem hoe alles in elkaar stak en hij kon het zich voorstellen dat ik zo reageerde. "Wat wil je dan?" Liever niet in dienst, maar dat ging natuurlijk niet want ik was medisch gezond verklaard. Uiteindelijk werd ik vrachtwagenchauffeur op een 4-tonner en radio-telefonist. Al mijn rijbewijzen heb ik in dienst gehaald en naast een paar keer op oefening werd ik uitbater van de kroeg onderin het compagniesgebouw op de kazerne in Nunspeet. Op oefening (in Nederland of Duitsland) reed ik in een vrachtwagen met container, waarin uiteindelijk de oefenleiding (Kolonel of hoger) zat en ik hen van koffie, broodjes en een goed gesprek moest voorzien. Op die manier was oorlogvoeren romantisch te noemen en hing aan elkaar met bier, kroketten, broodjes bal en veelal brallende leiding-gevenden. Schietoefeningen met tanks in Bergen-Hohne (Duitsland) gaven mij qua impact en herrie een nieuw idee van wat oorlog moest zijn. 

Bij bezoeken aan de familie in Polen moesten we geregeld het IJzeren Gordijn over: eerst de grens van BRD-DDR en daarna van Polen-DDR. Agata herinnert zich nog de eerste keer in Helmstedt waar gelaarsde mannen met spiegels onder de auto keken, honden blaffend naast de wagen stonden en dat alles in een grimmige straatverlichting. Tientallen keren zijn we daarna die grenzen overgegaan.

In 1989 viel de Muur en niet lang daarna reed je met 120 langs de grensovergang bij Helmstedt. De geopende grens met Polen duurde wat jaren extra. Op een van mijn reizen op weg naar Agata belandde ik in een Russisch konvooi dat zich aan het terugtrekken was. Een Russische soldaat stond op de weg en vertelde mij in het Russisch dat ik moest wachten tot het konvooi weer ging rijden. Gelukkig ging het rijden, maar met mij gingen ook meerdere auto's over tot inhalen en onderbraken daarmee het legerkonvooi. Burgerlijke ongehoorzaamheid of kwajongenslef met toch ook wel een heel klein beetje superioriteitsgevoel, dat de Russen nu klaar waren en zo snel mogelijk moesten opzouten ......

Nu 33 jaar later heb ik het weer over de Russen. Wie had dat gedacht? Was de tijd van de Koude Oorlog nog een tijd van afschrikking tussen Oost en West, nu is de oorlog werkelijkheid en wederom is Rusland als grootmacht erbij betrokken. 

Vanaf 20 februari hadden we 5 werklui als gast in ons huis. Zij bleven uiteindelijk 10 dagen, want toen waren ze in Golub-Dobrzyń klaar met het plaatsen van een enorme abri van 10x7 meter, inclusief bestrating en aanleg van een grillplek. Op 24 februari kwamen de mannen in de ochtend naar beneden en het eerste dat ze geschokt over de lippen kregen was: " Kurwa Andy, jest wojna!" , in doorsnee hollands vetaald " Godverdomme Andy, het is oorlog!" . Het huilen stond hen nader dan het lachen, ondanks hun niet geringe stoere uiterlijk. Het zal allemaal wel meevallen, denk je dan. Dit is vast fake-nieuws. Maar al kijkend op onze telefoons en computer konden we niet anders constateren dat het inderdaad zo is. Oorlog is wreed, dat weten onze ouders en opa's en oma's maar al te goed. Het Westen heeft de mond vol over mensenrechten en rechten van burgers, in oorlogstijd gaan alle trossen los en heten de cowboys gewoon soldaten. 

Ik weet niet of u het in de gaten heeft, maar dit is nog maar het begin. Er staat ons een tsunami uit het Oosten te wachten. Europa zal getroffen worden door wederom oorlogsgeweld. En iedere oplettende lezer zal denken: En jullie dan, jullie wonen oostelijker dan wij in Nederland. Inderdaad, en gezien de situatie hebben we conversaties aan onze zwarte kamertafel gehad, die we nooit gedacht hadden te moeten voeren. Wat te doen als de Russische troepen de Poolse grens overtrekken, na eerst Oekraine te hebben veroverd/verwoest? Als de eerste Russische tank de Poolse grens overtrekt, vertrekken we direct naar Nederland, met achterlating van ons prachtige huis in de nog mooiere natuur. Een huis, in ons geval van hout, met al zijn inhoud, is maar materieel. Wat telt is het leven en met een leger op drift weet je hoe het verder gaat: roof, geweld, verkrachting, repressie, bloedvergieten etc. Poetin wil het 3e Russische Rijk weer in volle glorie herstellen, daarin gesteund door de Russisch Orthodoxe Kerk, met name met een oorlogszuchtige bebaarde patriarch voorop. Zo'n 1000 jaar geleden vond er een schisma plaats in de RK-kerk. Rusland beschouwd het Westen als een losgeslagen bende, waar het geloof meer en meer wegvalt en decadentie hoogtij viert. Een beetje gelijk heeft hij hierin helaas wel, maar dat is nog geen reden om Europa te trakteren op wederom een bloedige oorlog, die als we niet uitkijken uitgroeit tot een 3e Wereldoorlog, want een verzwakt en gehavend Europa zal Afrikaanse landen vanuit het Zuiden van Europa een kans geven omgekeerd ook eens iets terug te pakken en hun invloed uit te breiden. 

Op de 24e februari brak in Polen paniek uit. Op deze gedenkwaardige donderdag rende iedereen naar de betaal-automaten, waar enorme rijen voor stonden. Iedereen probeerde zijn geld op te halen, maar na een paar uur besloten de Poolse banken deze bankrun te stoppen en werd de mogelijkheid om geld op te nemen verwijderd. Daarna besloot iedereen te gaan tanken. Rijen, files van auto's voor de tankstations. Ook deze benzine-run werd door de grote firma's aangepakt: Niet meer tanken dan 50 liter maximaal. Het tanken in jerry-cans werd verboden. Mensen reden de omgeving af op zoek naar benzine of diesel voor hun auto's, traktoren en vrachtwagens. De prijzen werden per half uur aangepast en schoten omhoog. Hoezo geen oorlog? Amerikaanse transportvliegtuigen vliegen normaliter 1x per maand bij ons over, nu op de 24e zelfs 3x op een dag. Ook hoog in de lucht is verhoogde activiteit van straaljagers waar te nemen. Hoezo geen oorlog?

Wij tweeen proberen het hoofd koel te houden in alle chaos. We releasen onze klanten, leggen onze gasten van de B+B in de watten en houden elkaar goed in de gaten. Maar toch, we zien een verslechterende tendens in het nieuws en gaan deze week een aantal tassen, koffers en dozen vullen met onze belangrijkste spullen. Dit alles voor het geval de oorlog dichterbij komt. Zo ja, dan vetrekken we en laten alles achter (........snif,snif.....), materieel gezien. Maar zover is het gelukkig nog niet.....regeren is vooruit zien, zei iemand ooit en de kop in het zand steken daar zijn we niet van. 

Wat we nu zien is een enorme massa vluchtelingen uit Oekraine op ons afkomen en de Polen openen ineens massaal hun harten en aangezien wij hier wonen doen wij dat ook. Vrienden van ons hebben vanuit Warszawa de eerste vluchtelingen in 3 auto's meegenomen. In Warszawa was het totale chaos, overal vluchtelingen en die moeten allemaal verdeeld worden over het land of verder Europa in.Onderweg aten ze met z'n allen in een restaurant: de uitbater stelde de maaltijden gratis ter beschikking! Mensen geven vele dingen: kleding, huisvesting en hun liefde voor de medemens. 95% van de vluchtelingen zijn vrouwen en kinderen. Bij de vluchtelingen die in Wąbrzeźno aankwamen zit een baby van 21 dagen..... Kleine kinderen is verteld dat ze op vakantie zijn gegaan naar het buitenland, maar kleine potjes hebben grote oren..........In Wąbrzeźno zijn de eerste Oekrainers ondergebracht in het plaatselijke stadion. Daar hebben ze aparte kamers, een catering verzorgt het eten. Kinderen kunnen vanaf volgende week naar een opvang voor een paar ochtenden of middagen. Het is hartverwarmend om te zien hoe de burgers en de burgemeester voorop, zich inzetten voor deze groep getraumatiseerde mensen. 

Wat doen wij? Vanaf maandag 7 maart gaan wij beiden met onze mobiele BSR-banken naar het stadion en gaan mensen die dat willen gratis releasen. Ons werk heet niet voor niets Body Stress Release, dus er valt heel wat stress te releasen vermoed ik. Ook sluiten we niet uit dat we onze bovenverdieping ter beschikking stellen voor vluchtelingen. Het is normaal gesproken een vorm van ons inkomen via Booking.com, maar nood breekt wetten. Het nadeel van ons huis is dat het afgelegen ligt van de stad. Vluchtelingen die hier zouden komen moeten dan een auto bij zich hebben. De burgemeester gaf aan dat hij het liefst alles centraal houdt en dat begrijpen we.

Tot slot: Wat is nou echt belangrijk in het leven? Liefde en relaties. Oorlog verstoord deze werkelijkheid ruw. Dat vraagt om concrete actie en daarom zien we het er van komen dat we uiteindelijk toch naar Nederland gaan, naar onze kinderen, kleinkinderen, mijn ouders en onze vrienden. Wanneer dat zo zal zijn weten we niet, dat hangt af van de actualiteit. Onze auto staat volgetankt in de garage. Deze week pakken we onze belangrijkste zaken voor het geval dat. Mochten we vertrekken, dan eindigt per direct deze 5 jaar durende blog over HET POOLSE LEVEN......

Hopelijk volgen er nog vele blogs......

Liefs en hou vol! 

Andy en Agata Bengsch 

                            ONS LEVEN GROEIT

                        

                        Ons leven groeit als verbazing en vrees

                        Ons leven groeit als de rij voor het brood

                        Ons leven groeit als gras, als stof en als mos

                        Als spinnenweb, rijp, als een schimmelcultuur,

                        Ons leven groeit onverbiddelijk als een hoest en een lach;

                        Onafhankelijk van een oorlog, bestand, onderhandelingen,

                        Van de ontspanning, de VN en klimaatveranderingen,

                        Van geheime uitbuiting en openlijke tirannie,

                        Van de trots van zwarte limousines en zielloze rechters,

                        De lakeien van de gemeenheid, de onderdanen van het niets,

                        Giftige kranten en harttransplantaties,

                        Geheime verdragen en openlijke leugens,

                        De spot met wat ons heilig is,

                        Van de atmosferische vergiftiging en het beven van de aarde;

                        Ons leven groeit onstuitbaar,op rokende puinhopen

                        En door de diepste dofste slaap,

                        Boven ons, om ons en door ons, die zijn

                        Verloren zonen zijn,

                        Ons leven groeit als een verborgen prijsstijging, sciencefiction,

                        Als de bloeddruk, de imperia van fictie,

                       De vrees te laat te komen op het werk of voor een blik in de ogen;

                       Ons leven groeit als een vrucht en als honger,

                       Ons leven groeit als de flora en fauna

                       Maar ons leven groeit niet als haat, dorst naar vergelding

                       Of verlangen naar wraak

                       En zelfs wanneer het niet weet wat het wil,

                       Wil ons leven leven

                       Als een mens.

                                                                            Ryszard Krynicki (1943-..)